AI-geletterdheid is sinds 2 februari 2025 een wettelijke verplichting voor elke organisatie die AI gebruikt, en sinds augustus 2026 kijken toezichthouders er ook actief naar. Veel Vlaamse KMO's weten dat niet, of denken dat het enkel geldt voor bedrijven die zelf AI bouwen. Dat klopt niet. Gebruikt uw team ChatGPT of Copilot, dan valt u onder artikel 4 van de EU AI Act. Het goede nieuws: de verplichting is redelijker en goedkoper dan de paniekverhalen doen vermoeden.
Wat AI-geletterdheid precies inhoudt
Artikel 4 vraagt dat u maatregelen neemt om een toereikend niveau van AI-geletterdheid te bevorderen bij uw medewerkers. Niet meer, niet minder. Er staat geen verplicht aantal uren in, geen verplicht certificaat en geen examen.
Concreet betekent het dat wie bij u met AI werkt, begrijpt wat de tool doet, waar ze fout kan gaan, en welke informatie er wel en niet in mag. Een boekhouder die facturen door een AI haalt, moet weten dat het model kan hallucineren. Een medewerker die klantgegevens in een chatvenster plakt, moet weten waarom dat een probleem is.
Waarom dit ook voor kleine KMO's geldt
Hier gaat het vaak mis. De verplichting geldt voor providers én deployers: zowel wie AI bouwt als wie ze gebruikt. Er is geen ondergrens qua bedrijfsgrootte.
- Gebruikt uw team ChatGPT voor teksten? Dan bent u deployer.
- Draait Copilot mee in uw Microsoft-omgeving? Dan bent u deployer.
- Gebruikt uw boekhoudpakket AI om facturen in te lezen? Ook dan.
Dat raakt vrijwel elke KMO. En het is net daar dat de kloof zit: uit onderzoek van Teamleader en iVOX bij 297 Vlaamse KMO's blijkt dat bij 60% de werknemers zélf bepalen hoe ze AI gebruiken, terwijl slechts 36% een uitgewerkt AI-beleid heeft. We schreven daar eerder over in Shadow AI in uw KMO.
Eerlijk over de sancties: er is geen directe boete
Veel artikels schermen met boetes tot 15 miljoen euro. Dat is misleidend. Artikel 4 staat niet in de boetebepaling van artikel 99, waardoor er geen directe sanctie bestaat voor het niet naleven van de geletterdheidsplicht op zich.
Waarom het dan toch telt:
- Toezichthouders wegen het mee wanneer ze een ander AI-incident onderzoeken
- Bij een datalek of klacht draagt u de bewijslast: zonder aantoonbare maatregelen staat u zwak
- Andere artikels, zoals de transparantieplicht, hebben wél boetes tot 15 miljoen euro of 3% van de omzet
- Achteraf reconstrueren dat u iets deed, is veel duurder dan het nu vastleggen
Het is dus geen boetekwestie maar een dossierkwestie. En dat maakt het net haalbaar.
Wat u concreet moet doen
De Vlaamse AI-academie VAIA hanteert een aanpak in vijf stappen die perfect schaalt naar een KMO:
- Breng in kaart welke AI-systemen er in uw bedrijf gebruikt worden, ook de informele
- Beoordeel per systeem de risico's rond betrouwbaarheid, privacy en transparantie
- Bepaal welke kennis ontbreekt en bij wie
- Onderscheid de rollen: eindgebruiker, beslisser, wie de koppelingen beheert
- Geef gerichte vorming per rol en leg vast wat u gedaan heeft
Die laatste stap is de belangrijkste. Niet omdat de wet een document eist, maar omdat u zonder registratie niets kunt aantonen. Een deelnemerslijst en een korte inhoudsopgave volstaan.
Waarom dit samenvalt met beter AI-gebruik
Wat opvalt: deze oefening is precies wat een KMO sowieso moet doen om rendement uit AI te halen. Weten welke systemen er draaien, wie ze gebruikt en waarvoor, is de basis van elk automatiseringstraject. Dezelfde inventaris die u voor artikel 4 maakt, toont u ook waar tijd verloren gaat.
Bij Nordant beginnen we elk traject met die inventaris. Vandaar dat compliance en efficiëntie hier samenvallen in plaats van te concurreren. Meer daarover leest u in onze aanpak of op de dienstenpagina.
Klaar om uw AI-gebruik op orde te zetten?
AI-geletterdheid is geen dreiging maar een gelegenheid om eindelijk overzicht te krijgen over wat er in uw bedrijf met AI gebeurt. Wilt u weten welke AI-systemen bij u draaien, waar de risico's zitten en welke processen zich lenen voor automatisering? Plan een vrijblijvend gesprek en we bekijken het samen.
